การเล่นแชร์เป็นเรื่องที่พบได้ทั่วไปในสังคมไทย ทั้งวงแชร์ในกลุ่มเพื่อน กลุ่มญาติ กลุ่มที่ทำงาน รวมถึงแชร์ออนไลน์ตาม Facebook, LINE หรือกลุ่มต่าง ๆ หลายคนเข้าใจว่า “เล่นแชร์ผิดกฎหมาย” แต่ความจริงแล้วการเล่นแชร์ไม่ได้ผิดกฎหมายเสมอไป เพราะมีกฎหมายรองรับไว้โดยเฉพาะ คือ พระราชบัญญัติการเล่นแชร์ พ.ศ. 2534
แต่ปัญหาที่เกิดขึ้นบ่อยคือ เล่นแชร์ไปแล้วโดนโกง เช่น ท้าวแชร์เชิดเงิน ลูกแชร์เปียแชร์แล้วไม่ส่งต่อ วงแชร์ล้ม แชร์ออนไลน์ปิดกลุ่มหนี หรือมีการชวนลงทุนโดยอ้างว่าเป็นวงแชร์ แต่จริง ๆ แล้วอาจเป็นการหลอกเอาเงินตั้งแต่แรก
บทความนี้จะอธิบายว่า การเล่นแชร์แบบไหนไม่ผิดกฎหมาย แบบไหนมีความเสี่ยง และถ้าโดนโกงแชร์ควรทำอย่างไร แจ้งความได้ไหม หรือควรฟ้องคดีแพ่ง
เล่นแชร์ผิดกฎหมายไหม
โดยหลักแล้ว การเล่นแชร์ไม่ผิดกฎหมาย หากเป็นการเล่นแชร์ตามปกติภายในกรอบที่กฎหมายกำหนด เช่น เป็นวงแชร์ของคนรู้จัก มีสมาชิกชัดเจน มีการส่งเงินเป็นงวด มีการเปียแชร์หรือรับเงินตามลำดับ และไม่ได้ตั้งวงในลักษณะเกินกว่าที่กฎหมายอนุญาต
แต่กฎหมายมีข้อจำกัดสำคัญ เช่น
- นายวงแชร์หรือท้าวแชร์ต้องเป็นบุคคลธรรมดา
- นิติบุคคล เช่น บริษัท ห้างหุ้นส่วน หรือองค์กรต่าง ๆ ไม่สามารถเป็นท้าวแชร์ได้
- ท้าวแชร์ต้องไม่จัดให้มีวงแชร์เกินจำนวนที่กฎหมายกำหนด
- จำนวนสมาชิกและทุนกองกลางต้องไม่เกินที่กฎหมายกำหนด
- ห้ามโฆษณาชวนประชาชนทั่วไปให้มาเล่นแชร์
- ห้ามรับผลประโยชน์ตอบแทนอื่นนอกจากสิทธิที่กฎหมายอนุญาต
ดังนั้น ถ้าเป็นวงแชร์เล็ก ๆ ในกลุ่มคนรู้จัก เล่นกันจริง มีตัวตนจริง และไม่ฝ่าฝืนข้อห้ามของกฎหมาย โดยหลักแล้วไม่ใช่เรื่องผิดกฎหมาย
แต่ถ้าเป็นแชร์ออนไลน์ที่เปิดรับคนทั่วไป โฆษณาหาสมาชิกจำนวนมาก มีหลายวง มีเงินหมุนจำนวนมาก หรือให้ผลตอบแทนเกินจริง แบบนี้ต้องระวัง เพราะอาจเป็นวงแชร์ที่ผิดกฎหมาย หรืออาจไม่ใช่วงแชร์จริงตั้งแต่แรก
แชร์ออนไลน์ต้องระวังเป็นพิเศษ
ปัจจุบันปัญหาโกงแชร์จำนวนมากเกิดจากแชร์ออนไลน์ เช่น เปิดกลุ่ม Facebook หรือ LINE แล้วชวนคนมาเล่นแชร์ โดยผู้เล่นไม่เคยรู้จักกันจริง ไม่เคยเห็นหน้าท้าวแชร์ ไม่รู้ที่อยู่จริง และเชื่อกันจากโปรไฟล์หรือรีวิวในกลุ่มเท่านั้น
ลักษณะที่ควรระวัง เช่น
- เปิดรับสมาชิกทั่วไปทางออนไลน์
- มีหลายวงพร้อมกันจำนวนมาก
- ท้าวแชร์ใช้ชื่อปลอมหรือบัญชีปลอม
- ให้ผลตอบแทนสูงผิดปกติ
- เร่งให้โอนเงินเร็ว ๆ
- ไม่มีเอกสารหรือข้อมูลสมาชิกที่ชัดเจน
- เปลี่ยนบัญชีรับเงินบ่อย
- ปิดกลุ่มหรือลบโพสต์เมื่อมีปัญหา
- อ้างว่ามีคนได้จริง แต่ไม่มีหลักฐานตรวจสอบได้
- มีผู้เสียหายจำนวนมากในลักษณะเดียวกัน
ถ้าเจอลักษณะแบบนี้ ควรสันนิษฐานไว้ก่อนว่าเป็นวงที่มีความเสี่ยงสูง ไม่ควรโอนเงินเพิ่ม และควรรีบเก็บหลักฐานไว้ทันที
โดนโกงแชร์ เป็นคดีแพ่งหรือคดีอาญา
คำถามสำคัญคือ โดนโกงแชร์แล้วแจ้งความได้ไหม หรือ ต้องฟ้องคดีแพ่งอย่างเดียว
คำตอบคือ ต้องดูข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี
ถ้าเป็นวงแชร์จริง มีการเล่นกันจริง มีสมาชิกจริง มีการส่งเงินและรับเงินกันจริง แต่ต่อมาท้าวแชร์ไม่จ่ายเงิน หรือลูกแชร์เปียแล้วไม่ส่งต่อ กรณีนี้มักเป็นข้อพิพาททางแพ่ง คือเป็นเรื่องผิดสัญญา เรียกเงินคืน หรือเรียกค่าเสียหาย ผู้เสียหายอาจต้องฟ้องคดีแพ่งเพื่อเรียกเงิน
แต่ถ้าตั้งแต่แรกไม่มีวงแชร์จริง หรือมีเจตนาหลอกลวงให้โอนเงิน เช่น สร้างวงแชร์ปลอม ใช้ภาพคนอื่น สร้างรีวิวปลอม อ้างว่ามีสมาชิกแต่ไม่มีจริง หรือหลอกหลายคนให้โอนเงินแล้วปิดกลุ่มหนี กรณีนี้อาจเข้าข่ายคดีอาญาฐานฉ้อโกง หรือความผิดอื่นที่เกี่ยวข้อง สามารถไปแจ้งความร้องทุกข์ได้
พูดง่าย ๆ คือ
ถ้า “เล่นจริง แต่ภายหลังไม่จ่าย” มักเป็นคดีแพ่ง
แต่ถ้า “หลอกตั้งแต่แรกว่าเป็นวงแชร์” อาจเป็นคดีอาญาฉ้อโกง
อย่างไรก็ตาม บางคดีอาจมีทั้งประเด็นแพ่งและอาญา จึงควรให้ทนายตรวจข้อเท็จจริงและหลักฐานก่อนเลือกแนวทางดำเนินคดี
กรณีท้าวแชร์โกง ทำอย่างไร
ถ้าท้าวแชร์รับเงินจากลูกแชร์แล้วไม่จ่ายให้คนที่ควรได้รับเงิน หรือเชิดเงินหนี สิ่งแรกที่ควรทำคือเก็บหลักฐานให้ครบ ไม่ควรลบแชท ไม่ควรออกจากกลุ่ม และไม่ควรโอนเงินเพิ่มโดยหวังว่าจะได้คืน
หลักฐานที่ควรเก็บ เช่น
- แชทการชวนเล่นแชร์
- รายละเอียดวงแชร์
- จำนวนมือแชร์
- ตารางส่งแชร์
- ตารางเปียแชร์
- หลักฐานการโอนเงิน
- ชื่อบัญชีธนาคารที่รับเงิน
- ชื่อ เบอร์โทร และข้อมูลท้าวแชร์
- ข้อความที่ท้าวแชร์รับปากว่าจะจ่าย
- ข้อความที่ท้าวแชร์บ่ายเบี่ยงหรือปิดกลุ่มหนี
- รายชื่อผู้เสียหายคนอื่น ถ้ามี
หลังจากนั้นให้พิจารณาว่าเป็นกรณีวงแชร์จริงแต่ผิดนัด หรือเป็นการหลอกลวงตั้งแต่แรก
ถ้าเป็นวงแชร์จริง อาจต้องทำหนังสือทวงถามและฟ้องคดีแพ่งเรียกเงินคืน
ถ้ามีพฤติการณ์หลอกลวง เช่น ไม่มีวงจริง สร้างข้อมูลเท็จ หรือหลอกหลายคนในลักษณะเดียวกัน ควรนำหลักฐานไปแจ้งความร้องทุกข์
กรณีลูกแชร์โกง ท้าวแชร์ทำอย่างไร
ไม่ใช่เฉพาะลูกแชร์ที่โดนโกง ท้าวแชร์เองก็อาจเสียหายได้ เช่น ลูกแชร์เปียแชร์ไปแล้วไม่ส่งเงินงวดต่อ ๆ ไป ทำให้วงแชร์เสียหายและท้าวแชร์ต้องรับผิดชอบต่อสมาชิกคนอื่น
กรณีนี้ถ้าเป็นวงแชร์จริง โดยทั่วไปท้าวแชร์สามารถเรียกเงินจากลูกแชร์ที่ผิดนัดได้ และหากตกลงกันไม่ได้ อาจต้องฟ้องคดีแพ่งเพื่อเรียกเงินตามสิทธิ
หลักฐานที่ท้าวแชร์ควรเตรียม เช่น
- ข้อตกลงการเล่นแชร์
- รายชื่อลูกแชร์
- ตารางการส่งเงิน
- หลักฐานว่าลูกแชร์รายนั้นเปียแชร์หรือรับเงินไปแล้ว
- หลักฐานการโอนเงินให้ลูกแชร์
- หลักฐานว่าลูกแชร์ไม่ส่งเงินต่อ
- แชทหรือข้อความยอมรับหนี้
กรณีนี้อาจไม่ใช่คดีอาญาเสมอไป เพราะต้องดูว่าลูกแชร์มีเจตนาทุจริตตั้งแต่แรกหรือไม่ หรือเป็นเพียงการผิดนัดชำระเงินในภายหลัง
ฟ้องเรียกเงินแชร์ ต้องมีสัญญาเป็นลายลักษณ์อักษรไหม
หลายคนกังวลว่าไม่มีสัญญาเล่นแชร์เป็นเอกสาร จะฟ้องได้ไหม
โดยทั่วไป คดีเรียกเงินจากการเล่นแชร์ไม่จำเป็นต้องมีสัญญาเป็นลายลักษณ์อักษรเสมอไป หากมีพยานหลักฐานอื่นที่แสดงความสัมพันธ์และการเล่นแชร์ได้ เช่น แชท LINE สลิปโอนเงิน ตารางแชร์ รายชื่อสมาชิก หรือพยานบุคคล
หลักฐานที่ใช้ได้ เช่น
- ข้อความในกลุ่ม LINE หรือ Facebook
- สลิปการโอนเงิน
- รายการเดินบัญชี
- ตารางวงแชร์
- ข้อความยืนยันการรับเงิน
- ข้อความยอมรับว่าเป็นหนี้
- พยานบุคคลที่อยู่ในวงแชร์เดียวกัน
ดังนั้น แม้ไม่มีเอกสารสัญญาแบบเป็นทางการ ก็ไม่ได้แปลว่าฟ้องไม่ได้ แต่ต้องรวบรวมหลักฐานให้มากพอเพื่อพิสูจน์ต่อศาล
ถ้าเป็นแชร์ออนไลน์ ควรรีบทำอะไร
ถ้าเป็นแชร์ออนไลน์และเริ่มสงสัยว่าโดนโกง ควรรีบเก็บหลักฐานทันที เพราะผู้โกงอาจลบโพสต์ ปิดกลุ่ม เปลี่ยนชื่อบัญชี หรือปิดช่องทางติดต่อ
สิ่งที่ควรทำทันที ได้แก่
- แคปหน้าจอแชททั้งหมด
ควรเก็บตั้งแต่ข้อความชวนเล่น รายละเอียดวงแชร์ ตารางแชร์ การโอนเงิน และข้อความที่เริ่มบ่ายเบี่ยง - เก็บลิงก์โปรไฟล์และลิงก์กลุ่ม
ถ้ามี Facebook, LINE, TikTok หรือบัญชีอื่น ให้เก็บลิงก์และชื่อผู้ใช้ไว้ - เก็บหลักฐานการโอนเงิน
ทั้งสลิปโอนเงิน รายการเดินบัญชี และชื่อบัญชีปลายทาง - รวมรายชื่อผู้เสียหาย
ถ้ามีผู้เสียหายหลายคน ควรรวบรวมข้อมูลไว้ เพราะอาจช่วยให้เห็นพฤติการณ์หลอกลวงเป็นขบวนการ - อย่าโอนเงินเพิ่ม
บางกรณีผู้โกงจะอ้างว่าต้องโอนเพิ่มเพื่อปลดล็อก ถอนเงิน หรือรับยอดคืน แบบนี้ควรหยุดทันที - ปรึกษาทนายหรือแจ้งความ
หากมีพฤติการณ์หลอกลวงชัดเจน ควรรีบดำเนินการ เพราะพยานหลักฐานทางออนไลน์อาจหายได้เร็ว
แจ้งความคดีโกงแชร์ ต้องเตรียมอะไรบ้าง
หากเห็นว่าพฤติการณ์เป็นการหลอกลวงตั้งแต่แรก หรือเข้าข่ายฉ้อโกง ควรเตรียมหลักฐานไปแจ้งความ เช่น
- บัตรประชาชนของผู้เสียหาย
- หลักฐานการโอนเงิน
- แชทการชวนเล่นแชร์
- รายละเอียดวงแชร์
- ชื่อบัญชีธนาคารปลายทาง
- โปรไฟล์ผู้กระทำ
- ลิงก์กลุ่มหรือโพสต์
- รายชื่อผู้เสียหายคนอื่น
- ข้อความที่แสดงว่าอีกฝ่ายหลอกลวงหรือปิดบังความจริง
- ยอดความเสียหายทั้งหมด
เวลาแจ้งความ ควรแจ้งรายละเอียดให้ชัดว่า ใครเป็นผู้ชวน เล่นวงใด โอนเงินเมื่อไหร่ โอนไปบัญชีใคร ได้รับคำรับรองอะไร และภายหลังเกิดความเสียหายอย่างไร
ถ้าจะฟ้องแพ่งเรียกเงิน ต้องเตรียมอะไรบ้าง
หากเป็นกรณีวงแชร์จริงแต่ไม่จ่ายเงิน หรือมีการผิดนัดกันในวงแชร์ อาจต้องฟ้องแพ่งเพื่อเรียกเงินคืน
เอกสารที่ควรเตรียม ได้แก่
- รายละเอียดวงแชร์
- จำนวนเงินที่ต้องส่งแต่ละงวด
- จำนวนงวดที่ส่งไปแล้ว
- ยอดเงินที่ควรได้รับ
- หลักฐานการโอนเงิน
- แชทหรือข้อความยืนยันการเล่นแชร์
- รายชื่อลูกแชร์และท้าวแชร์
- ข้อความยอมรับหนี้
- หลักฐานการทวงถาม
- หนังสือบอกกล่าวทวงถาม ถ้ามี
การฟ้องคดีแพ่งควรคำนวณยอดให้ชัดว่าเรียกเงินจำนวนเท่าไหร่ เป็นเงินต้นเท่าไหร่ ดอกเบี้ยหรือค่าเสียหายคำนวณอย่างไร และจำเลยคือใคร
ท้าวแชร์ผิดกฎหมาย ลูกแชร์ยังฟ้องเรียกเงินได้ไหม
หลายคนกังวลว่า ถ้าวงแชร์ที่เล่นอยู่ผิดกฎหมาย ลูกแชร์จะยังเรียกเงินคืนได้หรือไม่
โดยหลักแล้ว แม้กฎหมายจะมีข้อห้ามเกี่ยวกับการจัดวงแชร์บางลักษณะ แต่ไม่ได้ตัดสิทธิของสมาชิกวงแชร์ในการฟ้องหรือใช้สิทธิเรียกร้องต่อท้าวแชร์หรือผู้จัดให้มีการเล่นแชร์ ดังนั้น ผู้เสียหายยังอาจมีสิทธิเรียกเงินคืนได้ ขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงและพยานหลักฐานของคดี
แต่กรณีที่วงแชร์มีลักษณะผิดกฎหมายหรือเป็นแชร์ออนไลน์ขนาดใหญ่ ควรให้ทนายช่วยประเมินก่อนว่าแนวทางควรเป็นคดีแพ่ง คดีอาญา หรือดำเนินการทั้งสองทาง
ข้อควรระวังก่อนเล่นแชร์
ก่อนเข้าวงแชร์ ควรตรวจสอบให้ดี เพราะเมื่อเกิดปัญหาแล้ว การติดตามเงินคืนอาจใช้เวลานานและมีค่าใช้จ่าย
ข้อควรระวัง ได้แก่
- อย่าเล่นกับคนที่ไม่รู้จักตัวจริง
- อย่าเชื่อแค่รีวิวในกลุ่ม
- อย่าเล่นวงที่เปิดรับคนทั่วไปจำนวนมาก
- อย่าโอนเงินให้บัญชีที่ชื่อไม่ตรงกับท้าวแชร์
- อย่าเล่นวงที่ให้ผลตอบแทนสูงผิดปกติ
- ตรวจสอบว่าท้าวแชร์มีตัวตนและที่อยู่จริง
- เก็บหลักฐานทุกครั้งที่โอนเงิน
- ขอรายละเอียดวงแชร์เป็นลายลักษณ์อักษร
- อย่าโอนเงินเพิ่มเมื่อเริ่มมีปัญหา
- ถ้าเริ่มผิดปกติ ให้รีบเก็บหลักฐานทันที
สรุป: โดนโกงแชร์ ต้องดูก่อนว่าเป็นแพ่งหรืออาญา
ถ้าโดนโกงแชร์ สิ่งแรกที่ต้องทำคือเก็บหลักฐานทั้งหมด แล้วแยกให้ได้ก่อนว่าเป็นกรณีใด
ถ้าเป็นวงแชร์จริง มีการเล่นกันจริง แต่ท้าวแชร์หรือลูกแชร์ผิดนัดไม่จ่ายเงิน กรณีนี้มักเป็นคดีแพ่ง ต้องฟ้องเรียกเงินคืน
แต่ถ้าไม่มีวงแชร์จริง ใช้ข้อมูลเท็จ หลอกให้โอนเงิน หรือมีพฤติการณ์หลอกลวงตั้งแต่แรก กรณีนี้อาจเป็นคดีอาญาฐานฉ้อโกง สามารถแจ้งความร้องทุกข์ได้
การประเมินคดีแชร์ต้องดูแชท หลักฐานการโอนเงิน รายละเอียดวงแชร์ และพฤติการณ์ของผู้กระทำอย่างละเอียด หากไม่แน่ใจว่าควรแจ้งความหรือฟ้องแพ่ง ควรปรึกษาทนายก่อน เพื่อเลือกแนวทางที่เหมาะสมและไม่เสียเวลาไปผิดทาง
